Ministerstwo 
Zdrowia
0


Historia i podstawowe wiadomości o szpiku


Transplantacja szpiku rozwinęła się na świecie w ciągu ostatnich 50 lat. Pionierami w tej dziedzinie byli E. Donnell Thomas, laureat nagrody Nobla za prace poświęcone przeszczepianiu szpiku. Przeprowadził on w 1957 r. w Ameryce pierwszą udaną transplantację syngeniczną szpiku. Natomiast w Europie prekursorem był Georges Mathe z Francji. Liczne próby transplantacji allogenicznych wykonywane do połowy lat 60 kończyły się jednak niepowodzeniem. Pierwsze udane przeszczepienia szpiku od dawców niespokrewnionych wykonano w roku 1968 u chorych z niedoborem odporności. W latach 70 okazało się, że transplantacja szpiku od dawcy niespokrewnionego skojarzona z napromienieniem całego ciała może w niektórych chorobach układu krwiotwórczego ratować zdrowie i życie chorego. W latach 80 zostały wprowadzane nowoczesne metody przygotowania do przeszczepienia szpiku za pomocą chemioterapii, co przyniosło znaczny postęp w leczeniu przeszczepami szpiku od osób spokrewnionych i niespokrewnionych. W latach 90 zaczęto stosować przeszczepianie komórek krwiotwórczych izolowanych z krwi obwodowej, a także zaczęto wykorzystywać komórki pozyskiwane z krwi pępowinowej. Dzięki postępowi dokonującemu się zarówno w hematologii, jak i innych dziedzinach medycyny ważnych dla przeszczepień (m.in. w serologii, immunologii – coraz lepszy dobór dawców, farmakologii – leki przeciwgrzybiczne, antybiotyki), jak również stosowaniu zróżnicowanych metod transplantacji i leków immunosupresyjnych, przeprowadza się coraz więcej skutecznych transplantacji.

Szpik jest głównym narządem krwiotwórczym produkującym wszystkie upostaciowane elementy znajdujące się w krwi obwodowej. Zbudowany jest z miękkiej, silnie ukrwionej tkanki o gąbczastej konsystencji znajdującej się wewnątrz jam kości długich oraz w małych jamkach w obrębie istoty gąbczastej kości.
Rozróżnia się: szpik kostny czerwony, który jest miejscem powstawania i wzrostu takich komórek krwi jak: krwinki czerwone, krwinki białe i krwinki płytkowe i znajduje się głównie w kościach płaskich i kręgach. Najwięcej jest go w kościach biodrowych i stąd bywa pobierany do przeszczepienia. Starzenie się powoduje, że jego ilość zanika przekształcając się w szpik kostny żółty składający się głównie z komórek tłuszczowych i tkanki łącznej, a jego zawartość wraz z wiekiem każdego osobnika wzrasta. W szpiku kostnym znajdują się krwiotwórcze komórki macierzyste zdolne wytworzyć wszystkie rodzaje komórek krwi. Oprócz szpiku komórki te znajdują się także we krwi obwodowej, ale normalnie jest ich w niej znacznie mniej niż w szpiku. Obecnie za pomocą leków można spowodować, że krwiotwórcze komórki macierzyste w dużych ilościach zostaną uwolnione ze szpiku do krwi skąd je znacznie łatwiej pobrać do przeszczepienia niż ze szpiku. Zabieg ten nazywa się mobilizacją komórek macierzystych.
Fizjologicznie bardzo dużo krwiotwórczych komórek macierzystych znajduje się we krwi obwodowej noworodka. Po odbytym porodzie prawie połowa krwi pozostaje w łożysku i sznurze pępowinowym skąd można ją pobrać, jako krew pępowinową. Również ten materiał można wykorzystać do przeszczepienia zamiast szpiku.

Przeszczepienie szpiku jest metodą z wyboru w leczeniu wielu nowotworowych chorób krwi (białaczki, chłoniaki, szpiczak mnogi) oraz niektórych chorób nienowotworowych (aplazja szpiku, wrodzone defekty krwiotworzenia i odporności). Celem przeszczepiania krwiotwórczych komórek macierzystych jest dostarczenie organizmowi zdrowych komórek krwiotwórczych, które zastąpią własny uszkodzony lub nieprawidłowy szpik. Obecnie nazwę przeszczepianie szpiku zastępuje się nazwą „przeszczepianie komórek krwiotwórczych”, gdyż mogą one pochodzić ze szpiku, krwi obwodowej lub krwi pępowinowej. Dawca musi być z biorcą komórek zgodny tkankowo, tj. w zakresie cech określonych, jako układ HLA. Dobór jest trudny i niekiedy długotrwały, gdyż układ HLA ma ponad miliard możliwości, ale niektóre kombinacje występują częściej i osoby, które miały szczęście odziedziczyć od rodziców częstsze kombinacje mają większą szansę na znalezienie zgodnego ze sobą dawcy niespokrewnionego. Dobranie niespokrewnionego dawcy szpiku obejmuje dziesięć antygenów HLA, które zależnie od metody badania czy określami wyraz fenotypowy genów HLA (serologicznie) czy genetycznie mówimy o doborze na poziomie antygenów HLA lub alleli. Im pełniejsza jest zgodność tym lepsze są efekty wykonanego przeszczepienia. Natomiast z krwią pępowinową problem doboru jest łatwiejszy. Tutaj dobieranie standardowo obejmuje sześć antygenów, spośród których identyczne powinny być cztery. Wadą krwi pępowinowej jest jej niewielka objętość, a tym samym ograniczona liczba komórek. Dlatego też stosunkowo najłatwiej jest znaleźć krew pępowinową dla dziecka, gdyż ograniczona liczba komórek często jest zbyt mała dla osoby dorosłej. U takich osób przeszczepia się obecnie jednocześnie krew pępowinową pochodzącą od dwóch, a nawet trzech noworodków.

Wyróżnia się trzy rodzaje transplantacji szpiku, do których zaliczamy:
Transplantację autologiczną - polegającą na pobraniu, przechowaniu i następowym przeszczepieniu własnego odpowiednio przygotowanego szpiku. Czyni się to dla osłony komórek krwiotwórczych w czasie chemioterapii.

Transplantację izogeniczną - polegającą na przeniesieniu szpiku między osobnikami identycznymi genetycznie np. pomiędzy bliźniętami jednojajowymi,

Transplantację allogeniczną - polegającą na przeniesieniu szpiku od dawcy różnego genetycznie od biorcy, ale dobranego pod względem cech decydujących o powodzeniu zabiegu tj, pod względem HLA.




Wersja do drukuPowrót


Artykuł przeczytało osób: 14011

Patronaty
E-zdrowie
Inspektorat Sanitarny
Rada
BIP
© 2011 Ministerstwo Zdrowia
© 2002-2011 Platforma Activeweb Medical Solutions